{"id":340,"date":"2023-04-15T16:27:45","date_gmt":"2023-04-15T13:27:45","guid":{"rendered":"https:\/\/lacinka.foundation\/?p=340"},"modified":"2023-10-08T19:17:23","modified_gmt":"2023-10-08T16:17:23","slug":"larysa-hienijus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lacinka.foundation\/pl\/larysa-hienijus\/","title":{"rendered":"\u0141arysa Geniusz"},"content":{"rendered":"\n

30 marca 2023 r. z cmentarza cerkwi \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy w Zielwie znikn\u0105\u0142 pomnik bia\u0142oruskiej poetki \u0141arysy Geniusz, zainstalowany tam w 2003 r. z b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem metropolity Filareta<\/a>. Wydarzenie to by\u0142o \u017cywym przyk\u0142adem ca\u0142kowitego odrodzenia idei bolszewickich we wsp\u00f3\u0142czesnej Bia\u0142orusi. W tym tek\u015bcie opowiemy, dlaczego stalinowcy tak bardzo nie lubi\u0105 sumienia i honoru narodu bia\u0142oruskiego, \u017ce posun\u0119li si\u0119 do haniebnej walki z pami\u0119ci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"Larysa<\/figure>\n\n\n\n

\u0141arysa Geniusz, ~1930.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u0141arysa Geniusz, z domu Miklaszewicz, urodzi\u0142a si\u0119 w maj\u0105tku \u017b\u0142obawce, w obwodzie grodzie\u0144skim, w wielodzietnej arystokratycznej rodzinie prawos\u0142awnej. Na mocy traktatu ryskiego w 1921 roku ziemie te wesz\u0142y w sk\u0142ad Polski. Od dzieci\u0144stwa \u0141arysa Geniusz by\u0142a przepe\u0142niona ideami mi\u0142o\u015bci do Bia\u0142orusi, zacz\u0119\u0142a marzy\u0107 o niepodleg\u0142o\u015bci narodu, a wszystko to by\u0142o przepojone etyk\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 i prawdziw\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 do Boga, kt\u00f3r\u0105 nios\u0142a przez ci\u0119\u017ckie lata II wojny \u015bwiatowej i okropno\u015bci oboz\u00f3w stalinowskich, a po powrocie na Bia\u0142oru\u015b zosta\u0142a szczer\u0105 parafiank\u0105 cerkwi w Zelwie, kt\u00f3ra uhonorowa\u0142a j\u0105 pomnikiem.<\/p>\n\n\n\n

Uczy\u0142a si\u0119 w polskiej szkole, a w 1928 r. uko\u0144czy\u0142a Gimnazjum Polskie w Wo\u0142kowysku. W swojej autobiograficznej ksi\u0105\u017cce „Spowied\u017a” opisuje czas polskich rz\u0105d\u00f3w bez jaskrawych kolor\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n

\n

„\u2026Nar\u00f3d nasz cierpi od Polak\u00f3w, otumaniony ich szowinizmem, jak niegdy\u015b cierpia\u0142 od Rosjan. Lud le\u017ca\u0142 bezczynn\u0105, prawie politycznie bezsiln\u0105 mas\u0105 na ca\u0142ej swej ziemi i tylko cierpia\u0142 i j\u0119cza\u0142 z n\u0119dzy, poni\u017cenia i niewoli”.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Ksi\u0105\u017cka zawiera makabryczne opisy pobi\u0107 „hromadowc\u00f3w<\/a>” przez obron\u0119, nalot\u00f3w na osady podejrzane o wspieranie socjalizmu i prze\u015bladowa\u0144 za pisanie bia\u0142oruskich gazet we wsi. Sama Geniusz nie bra\u0142a udzia\u0142u w polityce. Masowy ruch socjalistyczny, kt\u00f3ry ogarn\u0105\u0142 bia\u0142oruskie spo\u0142eczno\u015bci i organizacje, by\u0142 obcy chrze\u015bcijanom.<\/p>\n\n\n\n

W wieku 25 lat \u0141arysa po\u015blubi\u0142a Janka Geniusza, kt\u00f3ry pochodzi\u0142 z Zelwy i studiowa\u0142 w\u00f3wczas medycyn\u0119 w Pradze, b\u0119d\u0105c jednym z wielu student\u00f3w z Zachodniej Bia\u0142orusi w Czechos\u0142owacji. Rz\u0105d czechos\u0142owacki fundowa\u0142 bia\u0142oruskim studentom stypendia. Organizacje bia\u0142oruskie w Wilnie zajmowa\u0142y si\u0119 rozprowadzaniem student\u00f3w, Janka Geniusz zosta\u0142 wys\u0142any do Pragi przez Bronis\u0142awa Taraszkiewicza<\/a>, a przed jego wyjazdem Bia\u0142orusini pokwitowali, \u017ce po uko\u0144czeniu studi\u00f3w wyda ksi\u0105\u017ck\u0119 w j\u0119zyku bia\u0142oruskim o swojej specjalno\u015bci, a p\u00f3\u017aniej op\u0142aci czesne innego studenta. Janka Geniusz by\u0142 sumiennym Bia\u0142orusinem, kt\u00f3ry szeroko zapozna\u0142 \u0141arys\u0119 z bia\u0142orusk\u0105 literatur\u0105 i histori\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Po \u015blubie para mia\u0142a syna Jurka, mieszkali w domu rodzic\u00f3w m\u0119\u017ca w Zelwie. Wkr\u00f3tce Janka Geniusz wyjecha\u0142 na dalsze studia do Pragi, a \u0141arysa i jch syn do\u0142\u0105czyli do niego w tym samym roku (1937). Rodzina pocz\u0105tkowo nie mia\u0142a pe\u0142nowarto\u015bciowego mieszkania, wi\u0119c przez pewien czas musia\u0142a mieszka\u0107 w domu Wasilego Zacharkiego<\/a>, przewodnicz\u0105cego Rady BNR i wdowy po innej postaci BRL. Mieszka\u0142a z Piotrem Kreczeuskim<\/a>, z kt\u00f3rym bardzo si\u0119 zaprzyja\u017ani\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

W 1939 r., podczas faktycznej aneksji Zachodniej Bia\u0142orusi do BSRR, ojciec \u0141arys\u0119 Anton Miklaszewicz zosta\u0142 aresztowany, a nast\u0119pnie rozstrzelany, a jej matka i dwie siostry zosta\u0142y zes\u0142ane do Kazachstanu, gdzie matka zmar\u0142a. Siostry prze\u017cy\u0142y i przenios\u0142y si\u0119 do Polski. Brat Rostis\u0142aw, kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 uciec przed bolszewikami do Niemiec, powr\u00f3ci\u0142 podczas wojny i do\u0142\u0105czy\u0142 do sowieckiej partyzantki, gdzie zgin\u0105\u0142 podczas mobilizacji pod Berlinem. Brat Aleksiej do\u0142\u0105czy\u0142 do polskiej armii Andersa, po wojnie pozosta\u0142 w Wielkiej Brytanii, a brat Arkadiusz, kt\u00f3ry walczy\u0142 z Andersem u boku Aleksieja, zgin\u0105\u0142 w akcji we W\u0142oszech.<\/p>\n\n\n\n

Podczas niemieckiej okupacji Pragi Bia\u0142orusini zorganizowali si\u0119 w Bia\u0142oruski Komitet Samopomocy<\/a>. Wed\u0142ug Geniusz, jej udzia\u0142 w nim by\u0142 konieczny, aby pomaga\u0107 bia\u0142oruskim je\u0144com wojennym na terytorium Niemiec, a tak\u017ce aby by\u0107 cz\u0142onkiem jakiejkolwiek organizacji, poniewa\u017c rodzina Geniuszowi nie mia\u0142a obywatelstwa, a Niemcy zwracali szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na bezpa\u0144stwowc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W tym samym czasie \u0141arysa Geniusz zacz\u0119\u0142a publikowa\u0107 jako poetka w berli\u0144skiej gazecie „Ranica<\/a>„, kt\u00f3ra zosta\u0142a pomy\u015blana jako gazeta dla bia\u0142oruskich je\u0144c\u00f3w wojennych armii polskiej w Niemczech. W kr\u00f3tkim czasie Geniusz sta\u0142a si\u0119 znan\u0105 poetk\u0105 w \u015brodowisku bia\u0142oruskim.<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem Bia\u0142oruski Komitet Samopomocy, kierowany przez Iwana Jermaczenk\u0119<\/a>, organizuje spotkanie, na kt\u00f3rym decyduje si\u0119 wys\u0142a\u0107 telegram gratulacyjny do Adolfa Hitlera. Jermaczenka uwa\u017ca Niemc\u00f3w za mniejsze z\u0142o ni\u017c bolszewik\u00f3w. Ale nikt go nie popiera, uwa\u017caj\u0105c te idee za r\u00f3wne, wi\u0119c nikt, wed\u0142ug \u0141arysy Geniusz, nie podpisuje tego telegramu. Ale to w\u0142a\u015bnie ten telegram sta\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017aniej g\u0142\u00f3wnym oskar\u017ceniem bolszewik\u00f3w przeciwko rodzinie Geniusz\u00f3w. Jak pisze Geniusz, podczas przes\u0142ucha\u0144 pokazano jej telegram ze skopiowanymi podpisami jej przyjaci\u00f3\u0142. Tak czy inaczej, faktem pozostaje, \u017ce komitet uratowa\u0142 kilku \u017byd\u00f3w dzi\u0119ki swojemu cz\u0142onkostwu.<\/p>\n\n\n\n

W marcu 1943 r. Wasil Zacharka, chory na gru\u017alic\u0119, \u017cyj\u0105cy z renty Czerwonego Krzy\u017ca, czuj\u0105c s\u0142abo\u015b\u0107 na \u0142o\u017cu \u015bmierci, spisuje testament, zgodnie z kt\u00f3rym przekazuje stanowisko prezydenta Bia\u0142oruskiej Republiki Ludowej Miko\u0142ajowi Abramczykowi<\/a> i mianuje \u0141arys\u0119 Geniusz sekretarzem generalnym. To w\u0142a\u015bnie Geniusz zaproponowa\u0142a kandydatur\u0119 Abramczyka. Wasil Zacharka stwierdzi\u0142, \u017ce przekaza\u0142by jej prezydentur\u0119, gdyby nie by\u0142a kobiet\u0105, jak na tamte czasy by\u0142o to radykalne. Opr\u00f3cz funkcji sukcesyjnej, istnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c element praktyczny. Abramczyk i Geniusz zdobyli archiwa BRL, kt\u00f3re Abramczyk m\u00f3g\u0142 wys\u0142a\u0107 do Francji. Zainteresowana nimi by\u0142a proniemiecka Bia\u0142oruska Rada Centralna<\/a> i sowieckie s\u0142u\u017cby specjalne.<\/p>\n\n\n\n

W 1944 r. gestapo nakaza\u0142o Geniusz uda\u0107 si\u0119 na Kongres Wszechbia\u0142oruski w Mi\u0144sku, gdzie przyby\u0142a po kongresie, nie bior\u0105c w nim udzia\u0142u. Wkr\u00f3tce wyjecha\u0142a z innymi bia\u0142oruskimi dzia\u0142aczami podczas odwrotu wojsk niemieckich i wr\u00f3ci\u0142a do Pragi.<\/p>\n\n\n\n

Zaraz po wyzwoleniu Pragi od hitlerowc\u00f3w, przyby\u0142o tam wielu sowieckich funkcjonariuszy wi\u0119ziennych. W tym samym czasie mia\u0142a miejsce pierwsza pr\u00f3ba porwania rodziny Geniusz; szukano ich w ca\u0142ym mie\u015bcie, pukaj\u0105c do drzwi ich mieszkania. Jednak Czechos\u0142owacja by\u0142a w\u00f3wczas wci\u0105\u017c niepodleg\u0142ym krajem demokratycznym, a Geniuszowi uda\u0142o si\u0119 unikn\u0105\u0107 aresztowania. By\u0142y to stosunkowo spokojne trzy lata, podczas kt\u00f3rych Geniuszowie uzyskali czechos\u0142owackie obywatelstwo. Jednak w 1948 r. w\u0142adz\u0119 w kraju przej\u0119li komuni\u015bci, po czym Geniuszowie zostali aresztowani na wniosek ZSRR jako „zbrodniarze wojenni”<\/em>. Jedna z rad wiejskich, przez kt\u00f3r\u0105 zostali deportowani, pozbawi\u0142a ich obywatelstwa, poniewa\u017c zgodnie z prawem ekstradycja obywateli czechos\u0142owackich by\u0142a niemo\u017cliwa.<\/p>\n\n\n\n

W rezultacie Janka i \u0141arysa Geniuszowie zostali przewiezione do Mi\u0144ska, gdzie umieszczoni w os\u0142awionym wi\u0119zieniu KGB – „amerykanku”. \u0141arysa Geniusz powiedzia\u0142a, \u017ce w Mi\u0144sku by\u0142a przes\u0142uchiwana m.in. przez szefa KGB \u0141awrientija Canawa<\/a>, kt\u00f3ry za\u017c\u0105da\u0142 od niej przekazania archiw\u00f3w Bia\u0142oruskiej Republiki Ludowej. Sowiecki s\u0105d skaza\u0142 \u0141arys\u0119 i Jank\u0119 Geniusza na 25 lat wi\u0119zienia za „kolaboracj\u0119 z Niemcami”<\/em>, co by\u0142o maksymalnym wymiarem kary. \u0141arysa odby\u0142a kar\u0119 w Inte Komi ASSR, Janka – w Warkucie, a po \u015bmierci Stalina – w Mordowii. Po opuszczeniu domu dziecka ich syn Jurka wyjecha\u0142 do si\u00f3str \u0141arysy w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

W obozie \u0141arysa Geniusz zjednoczy\u0142a wok\u00f3\u0142 siebie Bia\u0142orusinki i kobiety innych narodowo\u015bci, przede wszystkim Ukrainki, z kt\u00f3rymi rozmawia\u0142a w ich j\u0119zyku, a tak\u017ce kobiety z kraj\u00f3w ba\u0142tyckich. Tutaj kontynuowa\u0142a swoj\u0105 prac\u0119 z tajnymi notatkami, kt\u00f3re by\u0142y przekazywane do m\u0119skich cz\u0142onk\u00f3w, kt\u00f3rzy moralnie wspierali ludzi w strasznych warunkach stalinowskiego obozu. Geniusz wspomina jedn\u0105 z ciep\u0142ych i wzruszaj\u0105cych notatek do m\u0119skiej cz\u0119\u015bci obozu, napisan\u0105 po \u0142acinie. 40-letnia Geniusz, kt\u00f3ra by\u0142a starsza od wi\u0119kszo\u015bci swoich obozowych s\u0105siad\u00f3w, nosi\u0142a ksywk\u0119 „mama”.<\/p>\n\n\n\n

Kilka lat po \u015bmierci Stalina, w 1956 r., \u0141arysa i Janka Geniuszowie zostali cz\u0119\u015bciowo zrehabilitowani i z\u0142agodzono im kar\u0119 8 lat wi\u0119zienia. Powr\u00f3cili do Zelwy. Przez ca\u0142e \u017cycie para \u017cy\u0142a jako „bezpa\u0144stwowcy”<\/em>, odrzucaj\u0105c z zasady system sowiecki. Janka Geniusz pracowa\u0142 na p\u00f3\u0142 etatu w rejonowej poliklinice, a \u0141arysa mog\u0142a pracowa\u0107 jako sprz\u0105taczka, ca\u0142y czas b\u0119d\u0105c pod nadzorem KGB.<\/p>\n\n\n\n

Z czasem niekt\u00f3re stanowiska w BSRR zosta\u0142y zaj\u0119te przez osoby o orientacji narodowej, kt\u00f3re chcia\u0142y pom\u00f3c Geniuszom. Na przyk\u0142ad Maksim Tank<\/a>, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c pochodzi\u0142 z Zachodniej Bia\u0142orusi i zajmowa\u0142 stanowisko przewodnicz\u0105cego Zwi\u0105zku Pisarzy BSRR, opiekowa\u0142 si\u0119 Larys\u0105 Geniusz, a jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 by\u0142a szanowana. W 1967 roku dzi\u0119ki Maksimowi Tankowi uda\u0142o si\u0119 opublikowa\u0107 na Bia\u0142orusi pierwszy zbi\u00f3r wierszy poetki „Z ojczystych p\u00f3l”, redaktorem by\u0142 U\u0142adzimir Karatkiewicz<\/a>, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c nie cieszy\u0142 si\u0119 szacunkiem w\u0142adz radzieckich. Tank nieustannie prosi\u0142 Geniusz o przyj\u0119cie obywatelstwa, aby upro\u015bci\u0107 jej \u017cycie, ale ona si\u0119 nie zgodzi\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

W 1979 roku zmar\u0142 jej m\u0105\u017c, kt\u00f3ry mia\u0142 problemy zdrowotne po obozach. W 1983 roku, w wieku 72 lat, zmar\u0142a \u0141arysa Geniusz. Ludzie z ca\u0142ej Bia\u0142orusi przyjechali do Zelwy na jej pogrzeb, setki os\u00f3b towarzyszy\u0142y jej w ostatniej drodze. W 1987 r. w Bia\u0142ymstoku ukaza\u0142 si\u0119 jej znakomity zbi\u00f3r „Dziewi\u0119\u0107 wierszy”<\/em>, napisany po \u0142acinie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Pomnik w Zelwie (2003-2023). Zdj\u0119cie \u2013 Joschiki (CC BY-SA 4.0).<\/em><\/p>\n\n\n\n

W 1999 r. Bia\u0142oruski Komitet Helsi\u0144ski wyst\u0105pi\u0142 do Prokuratury Bia\u0142orusi o po\u015bmiertn\u0105 rehabilitacj\u0119 poetki, ale spotka\u0142 si\u0119 z odmow\u0105. W 2023 r. rosyjskim aktywistom na Bia\u0142orusi uda\u0142o si\u0119 usun\u0105\u0107 pomnik w Zelwie.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142owa Geniusz o ZSRR z jej „Spowiedzi”:<\/p>\n\n\n\n

\n

Nie ma Stalina, ale rodz\u0105 si\u0119 tu jak grzyby po deszczu i kto wie, czy w innym duchowym seminarzy\u015bcie nie wykluje si\u0119 podobna cecha?<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\n\n\n\n
\n

Nazwisko autora lub autorki nie jest oznaczone ze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa, poniewa\u017c bia\u0142oruskie spo\u0142ecze\u0144stwo jest dzi\u015b pod represjami!<\/p>\n<\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

30 marca 2023 r. z cmentarza cerkwi \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy w Zielwie znikn\u0105\u0142 pomnik bia\u0142oruskiej poetki \u0141arysy Geniusz, zainstalowany tam w 2003 r. z b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem metropolity Filareta. Wydarzenie to by\u0142o \u017cywym przyk\u0142adem ca\u0142kowitego odrodzenia idei bolszewickich we wsp\u00f3\u0142czesnej Bia\u0142orusi. W tym tek\u015bcie opowiemy, dlaczego stalinowcy tak bardzo nie lubi\u0105 sumienia i honoru narodu bia\u0142oruskiego, \u017ce posun\u0119li […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":307,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"activitypub_content_warning":"","activitypub_content_visibility":"","activitypub_max_image_attachments":2,"activitypub_interaction_policy_quote":"anyone","activitypub_status":"","footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-340","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historyja-pl"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lacinka.foundation\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/340","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lacinka.foundation\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lacinka.foundation\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lacinka.foundation\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lacinka.foundation\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=340"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/lacinka.foundation\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/340\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":349,"href":"https:\/\/lacinka.foundation\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/340\/revisions\/349"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lacinka.foundation\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/307"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lacinka.foundation\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=340"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lacinka.foundation\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=340"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lacinka.foundation\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=340"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}